Tags

, ,

https://insidestory.gr/article/lithuania-xotika-russia-troll

Στα κράτη της Βαλτικής Θάλασσας, η αντιπαράθεση με τη Ρωσία στα πλαίσια του «ψυχολογικού πολέμου» Ανατολής και Δύσης έχει μακριά παράδοση. Σήμερα, ο πόλεμος αυτός διεξάγεται στο ίντερνετ. Από δύο πλευρές εξίσου αποφασισμένες να τον κερδίσουν.

Τα χρόνια του ψυχρού πολέμου, η ρωσική μυστική υπηρεσία KGB είχε αναπτύξει ένα ολόκληρο πρόγραμμα, ώστε να αποτρέπει τους Εσθονούς από το να παρακολουθούν τη φινλανδική τηλεόραση, που εξέπεμπε από την άλλη πλευρά της όχθης της στενής θάλασσας που χωρίζει τις δύο χώρες. Το ντοκιμαντέρ Ντίσκο και πυρηνικός πόλεμος του Γάακ Κίρμι, γυρισμένο το 2009, δείχνει πώς η Μόσχα δημιουργούσε ομάδες κομματικής και αστυνομικής επιτήρησης για να μην βλέπουν οι Εσθονοί την φινλανδική τηλεόραση, ενώ οι τελευταίοι με αυτοσχέδιες κεραίες ξεγελούσαν διαρκώς τους τοποτηρητές της σοβιετικής ορθότητας.

Και η Εσθονία δεν είναι η μόνη χώρα της Βαλτικής με παρελθόν –και παρόν– αντίστασης στη ρωσική προπαγάνδα.

Αποστολή στη Λιθουανία

Περπατάω στα σοκάκια της παλιάς πόλης του Βίλνιους, που φιλοξενούσαν τα εβραϊκά μαγαζιά του μεσοπολέμου, για να φτάσω στο εστιατόριο όπου έχω ραντεβού. Με περιμένει ένας από τους πιο γνωστούς ασφαλιστές της Λιθουανίας. «Είμαι εδώ με άλλη ιδιότητα», μου λέει στην πόρτα ο Αρκάδιος Βικαλάουσκας (το όνομα είναι αλλαγμένο από τη σύνταξη του IS). «Είμαι εδώ ως ξωτικό. Ως δημόσιο ξωτικό».

Καθόμαστε και ο συμπαθητικός 35άρης με το ολοζώντανο βλέμμα και τα διαρκή καλαμπούρια επιχειρεί να «σπάσει» την αμηχανία μου. «Είμαστε καμιά 50αριά άνθρωποι που έχουμε τις δουλειές μας. Το ανεπίσημο δίκτυό μας το ονομάσαμε αρχικά “Ξωτικά του Γιόρκσαϊρ”. Σήμερα λεγόμαστε “Δημόσια ξωτικά”. Σκοπός μας είναι να εντοπίζουμε τη ρωσική προπαγάνδα στο διαδίκτυο και να την εξουδετερώνουμε με έξυπνους τρόπους, χωρίς να γράφουμε ψέματα ή να διαδίδουμε fake news, βασισμένοι στις αξίες της δικής μας ζωής, της ζωής της δύσης και στην πεποίθηση ότι η συνοχή της ΕΕ και του ΝΑΤΟ είναι η διασφάλιση της δικής μας ελευθερίας».

O Αρκάδιος και τα άλλα μέλη του δικτύου προέρχονται απο την Ένωση Σκοπευτών, μια ιστορική λιθουανική οργάνωση που υπερασπίσθηκε το Κοινοβούλιο και άλλα δημόσια κτίρια όταν η Λιθουανία διακήρυξε την ανεξαρτησία της από την διαλυόμενη ΕΣΣΔ, και η οποία έχει στενές σχέσεις με το υπουργείο Άμυνας και τις υπηρεσίες άμυνας και δημόσιας ασφάλειας της χώρας.

Ορισμένοι κανόνες, μας εξηγεί ο Αρκάδιος, διέπουν τη ζωή των «ξωτικών»:

  • Τα ξωτικά δεν υπάρχουν
  • Δεν αγαπάς ό,τι δικό σου βλέπεις στο ξωτικό, αλλά αγαπάς το ξωτικό μέσα σου
  • Όποιος πάει μόνος του στη μάχη δεν είναι ξωτικό

«Ήθελα να κάνω κάτι για τη χώρα μου. Τώρα η πρώτη γραμμή περνάει μέσα από τα social media. Βλέπαμε ότι τα σχόλια κάτω από καταφανώς ψευδείς ειδήσεις ρωσικών σάιτ όπως το Sputnik [με το οποίο το ΑΠΕ έχει υπογράψει συμφωνία για ανταλλαγή ειδήσεων] ήταν 90% αρνητικά για τη Λιθουανία, αλλά όταν αρχίσαμε να ψάχνουμε βρήκαμε ότι πολλά από αυτά προέρχονταν από τους ίδιους IP».

Τα ξωτικά έχουν επιτυχίες. Όπως στις 2 Αυγούστου του 2017, όταν ανάρτησαν μία γελοιογραφία για τη συνάντηση Μολότωφ-Ρίμπεντροπ (η οποία κατέληξε στο γερμανοσοβιετικό σύμφωνο μη επίθεσης, θέμα ταμπού ακόμα και στη σημερινή Ρωσία). Η ανάρτηση ήταν τόσο πετυχημένη, που οδήγησε στη δημιουργία του hashtag «Χίτλερ και Στάλιν» και στην κατάρρευση της βαθμολόγησης του Sputnik από τους αναγνώστες του από 4,3 σε 2,6 σε μόλις 6 λεπτά. Μετά το περιστατικό, το Sputnik κατάργησε τη βαθμολογία.

Για τους Λιθουανούς, το σύμφωνο Μολότωφ-Ρίμπεντροπ, με το συμπληρωματικό πρωτόκολλο του οποίου η ναζιστική Γερμανία και η σταλινική ΕΣΣΔ συμφώνησαν να μοιρασθούν τη Φινλανδία, την Εσθονία, τη Λετονία, τη Λιθουανία και την Πολωνία, σήμανε την έναρξη μιας ιδιαίτερα τραυματικής περιόδου της ιστορίας τους. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη μοιρασιά τα δύο ολοκληρωτικά καθεστώτα συμφώνησαν να μείνει το λιθουανικό λιμάνι της Κλάιπεντα στους Γερμανούς που αργότερα –πριν εισβάλουν στη Ρωσία– το πούλησαν στους Σοβιετικούς για 7,5 εκατομμύρια δολάρια, σαν να ήταν οικόπεδο (τους).

Το USS Mount Whitney, η ναυαρχίδα του έκτου στόλου των ΗΠΑ, εισέρχεται στο λιμάνι της Κλάιπεντα στις 30 Ιουνίου 2016. [Petras Malukas/AFP]

Οι Λιθουανοί μαζί με τους Φινλανδούς ήταν οι μόνοι που αντιστάθηκαν σε αυτή τη «μοιρασιά», οι Φινλανδοί με πολύ μεγαλύτερη επιτυχία παρά το γεγονός ότι έχασαν τις περιοχές της ανατολικής Φινλανδίας γύρω από το Βιμπόργκ. Αλλά και οι Λιθουανοί, που κατελήφθησαν διαδοχικά από τους Σοβιετικούς, στη συνέχεια από τους Γερμανούς και μετά το 1945 και πάλι από τους Σοβιετικούς, επεξέτειναν την ένοπλη αντίστασή τους ως τα μέσα τις δεκαετίας του ’50 στην καρδιά της δασωμένης χώρας τους με πολλά ένοπλα μέλη της «Ένωσης Σκοπευτών» (ο τελευταίος πέθανε στα δάση στα μέσα της δεκαετίας του ’80).

=

Ο ψηφιακός πόλεμος και η παρακολούθησή του

Ίσως τα παραπάνω να εξηγούν εν μέρει το γεγονός ότι οι Λιθουανοί είναι και οι πρώτοι που δημιούργησαν στρατιωτική δομή καταγραφής του περιβάλλοντος των πληροφοριών, πριν από 10 χρόνια. Σήμερα τέτοιες μονάδες διαθέτουν πολλές χώρες του ΝΑΤΟ –σε κάποιες περιπτώσεις συντονίζονται από τα γραφεία των ίδιων των πρωθυπουργών– αλλά και η ίδια η συμμαχία.

Ο λοχαγός Τόμας Ταουγκίνας, που μας υποδέχεται στο κέντρο επιχειρήσεων των στρατηγικών επικοινωνιών (Stratcom), λέει με ειλικρίνεια ότι «η πρώτη προτεραιότητά μας είναι η αξιοπιστία. Καταγράφουμε τα γεγονότα χωρίς εκτιμήσεις ή αξιολογήσεις. Παρουσιάζουμε το θέμα, τις αποδείξεις, τις διασυνδέσεις. Τα υπόλοιπα είναι δουλειά δημοσιογράφων ή σε διαφορετικό επίπεδο άλλων κρατικών υπηρεσιών».

Το δωμάτιο επιχειρήσεων της μονάδας του έχει ένα command center. Πάνω δεξιά στην οθόνη παίζει non stop ο ρωσικός κρατικός σταθμός Russia 24. Την ώρα που ο Ταουγκίνας μας μιλά για τα εργαλεία και τους στόχους της δουλειάς της μονάδας του, το κανάλι δείχνει εικόνες από το μέτωπο του Ντομπάς στην βορειοανατολική Ουκρανία, όπου ελεύθεροι σκοπευτές των προσκείμενων στους Ρώσους δυνάμεων σημαδεύουν και σκοτώνουν Ουκρανούς στρατιώτες, Ρώσοι παραστρατιωτικοί παίζουν κιθάρα τις ώρες της ανάπαυσής τους και προσκείμενοι στους Ρώσους άμαχοι συνταξιούχοι μιλούν για τα δεινά του πολέμου.

Ο λοχαγός Τόμας Ταουγκίνας κατά την παρουσίαση στο κέντρο επιχειρήσεων των στρατηγικών επικοινωνιών.

Ο Ταουγκίνας μας παρουσιάζει στη γιγαντοοθόνη, δίπλα στο παράθυρο της ρωσικής τηλεόρασης, χρονοσειρές που αντιπαραβάλλουν τα πραγματικά γεγονότα με τις ψηφιακές ειδήσεις που προέρχονται από τη Λιθουανία και τις περιοχές της Ρωσίας και της Λευκορωσίας που συνορεύουν με τη μικρή δημοκρατία της Βαλτικής.

«Κάθε ψηφιακό γεγονός είναι ένα μήνυμα», είναι το μότο της μονάδας, που δεν κάνει κατασκοπεία, απλά καταγράφει τον συγχρονισμό πραγματικών γεγονότων με ψηφιακά, τα αναλύει κάθε εβδομάδα και κάθε μήνα και διαβιβάζει για τα περαιτέρω. Με αυτόν τον τρόπο, ξεχωρίζοντας τις πραγματικές ειδήσεις από τις ψεύτικες, και τις σημαντικές από τις ασήμαντες, προσπαθούν να καταλάβουν «πού το πάνε» οι Ρώσοι.

Όπως έγινε τον Μάρτιο του 2016, όταν το ρωσικό ναυτικό παρενέβη στη διεθνή οικονομική ζώνη της Λιθουανίας. Την εβδομάδα που συνέβη το γεγονός, στις δύο χρονοσειρές του κέντρου επιχειρήσεων καταγράφηκαν και: η απειλή τοποθέτησης βόμβας στο σουπερμάρκετ του Κάουνας (γεωγραφική καρδιά της λιθουανικής ανεξαρτησίας), η αναγραφή φιλορωσικών συνθημάτων στους τοίχους, συγκέντρωση ενάντια στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αυξημένη δραστηριότητα στο διαδίκτυο από ρωσικά τρολ. Το σημαντικό γεγονός ήταν βέβαια η στρατιωτική άσκηση στη θαλάσσια ζώνη της αποκλειστικής οικονομικής εκμετάλλευσης της Λιθουανίας.

Το «κάψιμο» των δήθεν ειδήσεων

Παράλληλη αντιστοίχιση πραγματικών και ψηφιακών γεγονότων κατέγραψε η μονάδα του Ταουγκίνας την περίοδο που η Λιθουανία αποφάσισε να μετατρέψει τον μικρό επαγγελματικό της στρατό σε στρατό εθελοντών, καθώς έτσι θα κατατασσόταν περισσότερος κόσμος, που χρειαζόταν για την άμυνα της χώρας μετά τα γεγονότα στην Ουκρανία (που εκλήφθηκαν σαν απειλή).

Οι Λιθουανοί κρατιούνται μακριά από «ενεργά μέτρα» [active measures], όπως είναι η προσπάθεια με πληροφορίες να δημιουργηθούν γεγονότα στη Ρωσία (τη χώρα που θεωρούν τον μεγαλύτερο εξωτερικό τους κίνδυνο), ώστε να υπονομευτεί ο πληθυσμός και ο στρατός της. Όμως πολλές φορές η ανάλυσή τους τούς οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η ρώσικη πλευρά θα προχωρήσει σε αυτήν ή την άλλη ενέργεια, στα πλαίσια εκείνου που το δόγμα Γκεράσιμωφ (2014) χαρακτήριζε «υβριδικό πόλεμο». Πρόκειται για ενέργειες με τη μορφή διασποράς πληροφοριών που προκαλούν ανασφάλεια στον τοπικό πληθυσμό και υπονομεύουν το ηθικό του, όπως π.χ. μια δήθεν «είδηση» με το λογότυπο του BBC και τη μορφή βίντεο του βρετανικού καναλιού, που παρουσιάζει ρωσικά αεροπλάνα να βομβαρδίζουν το κέντρο του Κάουνας.

Υποτιθέμενο έγγραφο του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας.

«Όταν αντιλαμβανόμαστε ότι η άλλη πλευρά πάει να δημιουργήσει ένα ψηφιακό γεγονός και έχουμε από την ανάλυσή μας στοιχεία, τότε βγαίνουμε στην δημοσιότητα και απλά τους το “καίμε”. Όταν βγουν αυτοί είναι αρκετά αργά, όλοι ήδη ξέρουν και εκείνο που έχουν φτιάξει έχει χάσει την επίδρασή του», λέει ο Ταουγκίνας.

Ψεύτικες ειδήσεις που κατάφεραν να διαδοθούν στη Λιθουανία το 2017
Eίδηση Μέσο
Αμερικανικό Β-52 έριξε κατά λάθος πυρηνική βόμβα Β-61 στην Κλάιπεντα της Λιθουανίας, προκαλώντας πυρκαγιά σε πολυκατοικία. Η είδηση μάλιστα συνοδευόταν από «έγγραφο του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας#FakeNews: American bomber did not drop a bomb on a house in Lithuania | Medium» SarmatasH «είδηση» (χαρακτήρισε αργότερα ως «fake news» την είδηση)
Αμερικανικά στρατεύματα στη Λετονία δηλητηριάστηκαν από αέρια μουστάρδας Χακαρισμένη ιστοσελίδα του Baltic News Service LithuaniaBNS Lithuania turns to prosecutors over system hack | Latvian Information Agency
Γερμανός διοικητής από το τάγμα ενισχυμένης εμπροσθοφυλακής στη Λιθουανία είναι Ρώσος πράκτορας KleinlitauenΗ ιστοσελίδα
Γερμανός στρατιώτης που υπηρετούσε στο πλαίσιο αποστολής του ΝΑΤΟ στη Λιθουανία βίασε έφηβηWhy the ‘fake rape’ story against German NATO forces fell flat in Lithuania | Deutsche Welle Καμπάνια ηλεκτρονικών μηνυμάτων
Πηγή: Disinformation ReviewΗ ιστοσελίδα της ΕΕ για την ανίχνευση ψευδών ειδήσεων

Η μονάδα του Ταουγκίνας διαθέτει ένα λογισμικό που μπορεί εύκολα, αντί να παρακολουθεί όλες τις αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, να καταγράφει το σημείο της πρώτης ανάρτησης ενός προσώπου, το λεγόμενο «σημείο εισόδου» στο διαδίκτυο και φυσικά να βρίσκει το IP του, παρακολουθώντας μήπως το ίδιο πρόσωπο έχει δημιουργήσει και άλλα προφίλ, με σκοπό την παραπλάνηση όσων τον/την ακολουθούν. «Είναι συνήθως όμορφες κυρίες», λέει ο Ταουγκίνας, ενώ το λογισμικό απεικονίζει ως σημείο εισόδου την ψηλή μελαχρινή Βέρα Κασάποβα, την οποίαν ακολουθούν 400.000 χρήστες.

Η μονάδα παρακολουθεί τις ομάδες του πληθυσμού της Λιθουανίας στις οποίες τα ρωσικά τρολ δείχνουν ιδιαίτερη δραστηριότητα: τους ανέργους, ιδιαίτερα τους νέους, τη ρωσική μειονότητα, τις περιοχές με υψηλή παραβατικότητα αλλά και εκείνες με υψηλό ποσοστό ρωσοφώνων (ενώ από τα 3,5 εκατ. των Λιθουανών μόνο οι 140.000 είναι Ρώσοι, σχεδόν το 70% των κατοίκων της χώρας μιλούν ρωσικά, πρακτικά όλοι εκτός από εκείνους που γεννήθηκαν μετά την ανεξαρτησία της Λιθουανίας το 1991).

Παρόλο που οι στρατιωτικοί γκρινιάζουν (όπως σε όλες τις χώρες του ΝΑΤΟ) για τον προϋπολογισμό τους, στην πραγματικότητα η Λιθουανία μετά το 2014 προχώρησε σε μία εντυπωσιακή αύξηση του αμυντικού της προϋπολογισμού, πλησιάζοντας τον στόχο του ΝΑΤΟ για δαπάνες άμυνας στο 2% του ΑΕΠ. Όλοι οι θεσμοί της χώρας (ερευνητικά ιδρύματα, ιδιωτικές επιχειρήσεις και στρατός) συγχρηματοδότησαν και δούλεψαν για την ανάπτυξη λογισμικού για τη βελτίωση της ψηφιακής ασπίδας της μικρής τους χώρας.

Οι άνθρωποι αυτοί είναι απίστευτα ξεροκέφαλοι. Ο ασφαλιστής-ξωτικό Αρκάδιος και τα μέλη του δικτύου του ξεσκεπάστηκαν στις αρχές του φθινοπώρου από τις ρωσικές υπηρεσίες, που δημοσίευσαν σε ένα PDF τα ονόματά τους. Τώρα, παρά το γεγονός ότι τους στοίχισε στην αρχή, θεωρούν ότι είναι η ευκαιρία να δημιουργήσουν μια «Ακαδημία Ξωτικών» σε ολόκληρη την ανατολική Ευρώπη και πέρα από αυτήν. Οι πρώτοι «σπουδαστές» έχουν ήδη γραφτεί, από χώρες όπως η Τσεχία, η Ρουμανία, η Πολωνία. Το επόμενο «επεισόδιο» με τα ρωσικά τρολ είναι ήδη προγραμματισμένο.

Συμπαρουσιάζει την εκπομπή Ιστορίες στο ΣΚΑΪ από το 2016. Μετά από 7 χρόνια ως ανταποκριτής για ελληνικά μέσα ενημέρωσης στη Γερμανία, συνεργάστηκε με την εκπομπή Μαύρο Κουτί και από το 2004 ως το 2007 ήταν αρχισυντάκτης της εκπομπής Φάκελοι, στην οποία εργάστηκε μέχρι το 2013.
Advertisements